Ilona Kowalczyk – Kierownik Wydziału Oczyszczalni Ścieków
tel.: 32 276 17 04
email: ikowalczyk@wodociagi.zabrze.pl

 

Oczyszczalnia Ścieków Śródmieście – przepustowość 33 400 m3/d

Oczyszczalnia Ścieków Śródmieście w Zabrzu została oddana do eksploatacji 29 września 1998 r. Budowę w całości finansowała Gmina Zabrze (po części korzystając z pożyczek z Wojewódzkiego i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska). Generalnym wykonawcą obiektu – nagrodzonego tytułem Budowa Roku 1998 w kategorii inwestycji gminnych – była Hydrobudowa Śląsk SA w Katowicach. Dokumentację projektową opracowało Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Katowicach. Oczyszczalnię ścieków zaprojektowano jako mechaniczno-biologiczną, wykorzystującą wielofazowy proces osadu czynnego do usuwania ze ścieków węgla organicznego, azotu i fosforu, co pozwalało utrzymywać bardzo wysoki stopień jakości ścieków oczyszczonych.

W grudniu 2008 r., po 10 latach eksploatacji, zakończono przebudowę obiektu wynikającą m.in. z konieczności zwiększenia stopnia oczyszczania ścieków zapewniającego spełnienie wymagań jakościowych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, przyjęcia dodatkowej ilości ścieków w wyniku włączenia do zlewni oczyszczalni dzielnic objętych projektem poprawy gospodarki wodno-ściekowej na terenie Gminy Zabrze, podniesienia efektywności istniejących urządzeń oraz poprawy ich stanu technicznego. Przebudowa była prowadzona w ramach projektu pn. „Poprawa gospodarki wodno-ściekowej na terenie Gminy Zabrze”, a dofinansowana została ze środków Funduszu Spójności. Inwestycja otrzymała wyróżnienie w kategorii „obiekty ochrony środowiska i obiekty przemysłowo-inżynieryjne”.

W 2012 r. w celu likwidacji uciążliwości zapachowej oczyszczalni dla otoczenia przystąpiono do realizacji inwestycji w ramach II etapu projektu pn. „Poprawa gospodarki wodno-ściekowej na terenie Gminy Zabrze”, dofinansowanej ze środków Funduszu Spójności, polegającej na hermetyzacji i dezodoryzacji wybranych obiektów.

Oczyszczanie ścieków

Dopływające do oczyszczalni ścieki przepływają w pierwszej kolejności przez ręczną kratę wstępną, która służy do zatrzymywania dużych zanieczyszczeń stałych, a następnie przez zespół trzech równolegle pracujących krat gęstych schodkowych. Powstające skratki są wynoszone do transportera ślimakowego, zrzucane do płuczki, a następnie do praski skratek i przenośnika, gdzie zachodzi płukanie, odwadnianie, dezynfekcja i zrzut do kontenera, wreszcie wywóz poza teren oczyszczalni. W razie wystąpienia awarii krat mechanicznych możliwe jest uruchomienie kraty ręcznej średniej gęstości.

Kolejnym elementem procesowym są dwa zhermetyzowane dwukomorowe napowietrzane piaskowniki, w których ze ścieków usuwana jest zawiesina mineralna (piasek). Części mineralne opadają na dno koryta piaskownika, a następnie przenośnikiem ślimakowym są transportowane do leja, a stamtąd pompowane do separatora (płuczki) piasku, gdzie następuje płukanie piasku. Oczyszczony piasek jest podawany transporterem ukośnym do kontenera. Po jego napełnieniu zawartość jest wywożona i unieszkodliwiana. Proces transportu i separacji piasku jest w pełni zautomatyzowany.

Ścieki mechanicznie podczyszczone na kratach i w piaskowniku są pompowane przez pompownię główną do zhermetyzowanego osadnika wstępnego, gdzie następuje wytrącanie łatwoopadalnych zawiesin. Wstępna sedymentacja odciąża stopień biologiczny przez częściową redukcję ładunku zanieczyszczeń, poprawia proces fermentacji oraz umożliwia generację LKT potrzebnych w procesie denitryfikacji. W przypadku gdy jakość ścieków dopływających nie odpowiada zadanym parametrom, istnieje możliwość przekierowania ścieków do zbiornika retencyjnego. Zawartość zbiornika odprowadzana jest sukcesywnie do części biologicznej oczyszczalni.

Z osadnika wstępnego i zbiornika retencyjnego ścieki są pompowane przez pompownię II° do dwóch bloków technologicznych – najpierw trafiają do komory defosfatacji, a następnie przepływają do komór denitryfikacji i nitryfikacji. Osad recyrkulowany z osadników wtórnych kierowany jest do komór predenitryfikacji. W komorach defosfatacji i denitryfikacji ścieki są poddawane intensywnemu mieszaniu z wykorzystaniem mieszadeł wolnoobrotowych, natomiast w komorach nitryfikacji ścieki napowietrzane za pomocą sprężonego powietrza z wykorzystaniem rusztów napowietrzających. W celu uzyskania właściwego efektu usuwania azotu zastosowano recyrkulację wewnętrzną ścieków z komory nitryfikacji do komór denitryfikacji. Biologiczny proces usuwania zanieczyszczeń w razie potrzeby jest wspomagany chemicznym strącaniem fosforu.

Ścieki z bloków technologicznych odpływają do osadników wtórnych, skąd po sklarowaniu kierowane są do odbiornika – rzeki Bytomki. Oczyszczone ścieki wykorzystywane są również do celów technologicznych i technicznych oczyszczalni (zasilanie węzła obróbki skratek i piasku, płukanie urządzeń do zagęszczania i odwadniania osadu).

Gospodarka osadowa

Wydzielany w osadniku wstępnym osad, kierowany przez pompownię osadu wstępnego do zagęszczaczy grawitacyjnych/fermenterów, poddawany jest hydrolizie (fermentacji kwaśnej) prowadzącej do wytworzenia lotnych kwasów tłuszczowych (LKT). Bogate w LKT wody nadosadowe z zagęszczaczy – jako źródło węgla organicznego – są odprowadzane do pompowni LKT i dalej tłoczone do komór denitryfikacji. Zagęszczony osad wstępny kierowany jest do pompowni osadu, skąd część osadu zostaje zawrócona do fermenterów, a część odprowadzona do zbiornika osadu mieszanego w celu dalszej przeróbki. Do zbiornika osadu mieszanego kierowany jest również produkt uboczny procesu oczyszczania ścieków – osad nadmierny, zagęszczany przy współudziale polimeru w zagęszczaczach mechanicznych.

Mieszanina osadu surowego i nadmiernego doprowadzona jest do dwóch pracujących równolegle zamkniętych, podgrzewanych komór fermentacyjnych, gdzie ulega procesowi beztlenowego rozkładu. Czas fermentacji wynosi średnio około 30 dni. Produktem ubocznym jest biogaz zawierający m.in. około 65 proc. metanu. Osad przefermentowany w komorach WKF I°, przelewa się grawitacyjnie do komór WKF II°, które służą do jego retencjonowania oraz odgazowania.

Przefermentowany osad przy wspomaganiu odpowiedniego polimeru jest odwadniany na wirówkach dekantacyjnych, a następnie higienizowany wapnem. Odwodniony osad, o stężeniu suchej masy około 25 proc., jest transportowany przenośnikami ślimakowymi do kontenerów i na bieżąco wywożony poza teren oczyszczalni oraz unieszkodliwiany zgodnie z obowiązującymi przepisami ochrony środowiska.

Gospodarka biogazowa

Powstający w wyniku fermentacji biogaz, ujmowany z komór fermentacyjnych WKF I° i poddawany odsiarczeniu na złożu rudy darniowej, wykorzystany jest jako paliwo do dwóch agregatów prądotwórczych/jednostek kogeneracyjnych, w wyniku czego uzyskuje się energię elektryczną i ciepło do zasilania kotłów c.o. Uzyskane ciepło, zarówno z jednostek kogeneracyjnych, jak i kotłowni, służy do ogrzewania obiektów na terenie oczyszczalni ścieków, w tym komór fermentacyjnych. Biogaz jest retencjonowany w zbiorniku biogazu, natomiast jego nadmiar może ulegać spaleniu na pochodni biogazowej.

 


Oczyszczanie powietrza

Substancje charakterystyczne, które mają wpływ na intensywność zapachową, czyli odoroczynną, są ujmowane z poszczególnych urządzeń i kierowane na filtry biologiczne wypełnione mieszaniną trocin, kory drzewnej i wełny kokosowej oraz na filtry wypełnione węglem aktywnym. Działanie filtrów obejmuje mechaniczne zatrzymanie aerozoli (mikroorganizmów) oraz biologiczne utlenienie lotnych substancji chemicznych (amoniaku, siarkowodoru, merkaptanów itp.).

Przebieg procesów technologicznych jest monitorowany przez nadrzędny system kontroli i nadzoru.

Wyniki pracy oczyszczalni ścieków za 2018 rok

Wskaźnik Jednostka Wartość dopuszczalna Ścieki oczyszczone Stopień redukcji %
ChZT mgO2/dm3 125 29,25 97,40
BZT5 mgO2/dm3 15 3,19 99,40
Zawiesina ogólna mg/dm3 35 3,08 99,30
Azot ogólny mgN/dm3 10 7,46 92,56
Fosfor ogólny mgP/dm3 1 0,27 97,70